ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਜੰਗ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਧਦੇ ਤਣਾਅ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਊਰਜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਨੀਂਹਾਂ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 115 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਕਾਬੂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਹਿੰਗੀ ਮਾਲ ਭਾੜੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਸਤੂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤਮ ਭਾਰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜੇਬਾਂ ‘ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਬੰਦ
ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਸਿਰਫ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਤੰਗ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਇੱਕ ਜੀਵਨ ਰੇਖਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਤੇਲ ਦੀ ਖਪਤ ਦਾ ਲਗਭਗ 20 ਫੀਸਦ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹਾਲੀਆ ਸਥਿਤੀ ਨੇ ਇਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਲ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸੰਭਾਵੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਡਰੋਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਟੈਂਕਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਮਾਲਕ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਘਾਟ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਪਲਬਧਤਾ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕੀਮਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਸਮਾਨ ਛੂਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
1983 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਛਾਲ
ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਇਸ ਸੰਕਟ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਯੂਐਸ ਵੈਸਟ ਟੈਕਸਾਸ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ (ਡਬਲਯੂਟੀਆਈ) ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ 28 ਫੀਸਦ ਦਾ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ $116 ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਬ੍ਰੈਂਟ ਕਰੂਡ ਬਹੁਤ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ 26 ਫੀਸਦ ਵਧਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ $117 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ‘ਤੇ ਵਪਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ 1983 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਊਚਰਜ਼ ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਊਰਜਾ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਬਹਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਕਟ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ
ਇਹ ਸੰਕਟ ਸਿਰਫ਼ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਤਪਾਦਨ ਵੀ ਵਿਗੜਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੇਲ ਉਤਪਾਦਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਕੁਵੈਤ: ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਮਿਲ ਰਹੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਕੁਵੈਤ ਨੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਤੇਲ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਇਰਾਕ: ਇੱਥੇ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਤੇਲ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪਾਦਨ, ਜੋ ਕਿ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 4.3 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਸੀ, ਹੁਣ ਘਟ ਕੇ ਸਿਰਫ 1.3 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਗਿਰਾਵਟ ਹੈ।
ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ (UAE): ਭੰਡਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, UAE ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਫਸ਼ੋਰ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
